Ιπποκράτης.
Παρότι στοιχεία για τη ζωή του Ιπποκράτη είναι σπάνια, ορισμένες πληροφορίες που αντλούνται από διάφορα κείμενα είναι συνεπείς. Σύμφωνα λοιπόν με αυτές τις πληροφορίες ο Ιπποκράτης γεννήθηκε στη Κω στα 460π.Χ περίπου, σε μια οικογένεια γιατρών. Δίδαξε στην ιατρική σχολή στο νησί και καθ όλη την διάρκεια της ζωής του, ταξίδεψε σ ‘ολόκληρη την αρχαία Ελλάδα και τη Μέση Ανατολή ασκώντας την ιατρική και διδάσκοντας την . Πέθανε σε αρκετά μεγάλη ηλικία στη Λάρισα. Ο Έλληνας Ιατρός αποκαλείται ο «πατέρας της ιατρικής» καθώς η συμβολή του στην ιατρική είναι μεγάλη. Είναι ίσως ο πρώτος που διαχώρισε την ιατρική γνώση από το μύθο και τη δεισιδαιμονία ωστόσο δεν έχει αφήσει πίσω του κανένα γραπτό έργο που να εξηγεί το πώς αντιλαμβανόταν την υγεία και την ασθένεια. Πληροφορίες για το έργο του αντλούνται από γραπτά του Γαληνού και άλλων γιατρών κυρίως της εποχής του, αλλά και μεταγενέστερων. Σημαντικό χώρο στην εργασία του περιλαμβάνουν η διερεύνηση της νόσου και των επιπτώσεων της στον ανθρώπινο οργανισμό , η παρατήρησή του για τον ρόλο διατροφής καθώς και η κλινική εξέταση των βιολογικών λειτουργιών. Στις διαλέξεις και τις διδασκαλίες του, ο Ιπποκράτης υπογράμιζε ότι το περιβάλλον μπορεί να επηρεάσει την υγεία τόσο θετικά και αρνητικά. Ο Ιπποκράτης πίστευε πως η ύλη ήταν φτιαγμένη από τέσσερα στοιχεία: την φωτιά, την γη, το νερό και τον αέρα, πως το ανθρώπινο σώμα αποτελείται από τέσσερις χυμούς (υγρά): αίμα, φλέγμα, κίτρινη χολή (εμετό) και μαύρη χολή (περιττώματα) και πως η ασθένεια εμφανίζεται όταν αυτοί οι χυμοί διαταράσσονται, ενώ οι ποιότητες που εμφανίζονται από την κράση των χυμών ουσιαστικά αποτελούν αντιθετικά ζεύγη, όπως θερμό-ψυχρό και ξηρό-υγρό, γεγονός που καθιστά το ανθρώπινο σώμα αποτέλεσμα της αρμονικής συνυπάρξεως αντιθέτων. Ο δε συσχετισμός των ανθρώπινων στοιχείων με τα δομικά στοιχεία του κόσμου, καταδεικνύει κατά τον Ιπποκράτη ότι η κατασκευή του ανθρώπου είναι άμεσα συνδεδεμένη με αυτήν του κόσμου, καθιστώντας έτσι κάθε ανθρώπινη οντότητα συμμέτοχη στο κοσμικό σύστημα. Ο Ιπποκράτης δεν αρκέστηκε απλώς να εργάζεται για τα αίτια και τη θεραπεία της ασθένειας. Ασχολήθηκε εξ΄ίσου με την πρόληψη και προχώρησε και στην ηθική και δεοντολογία του λειτουργήματός του. Συμβούλεψε τους γιατρούς να είναι σοβαροί ως προς το επάγγελμά τους και να έχουν υψηλά ηθικά πρότυπα. Τα πρότυπα αυτά ενσωματώνονται σε αυτό που ονομάζουμε «Ιπποκράτειος Όρκος», με τον οποίο οι γιατροί εξακολουθούν να ορκίζονται σήμερα. Σύμφωνα με τον Όρκο, ένας γιατρός καλείται να ορκισθεί πως θα χρησιμοποιήσει τις γνώσεις του μόνο για να σώσει και όχι να αφαιρέσει μια ζωή, να μην προκαλέσει έκτρωση, να διατηρήσει μια επαγγελματική σχέση με τους ασθενείς και να μην αποκαλύψει τα μυστικά που του δόθηκαν από τους ασθενείς.

Η τρίψη-ανάτριψη (μασάζ)

Η μελέτη για το έργο του Ιπποκράτη αποτελεί επίπονη και μακρά εργασία και ο βίος μας είναι πολύ μικρός αλλά και οι ευκαιρίες που έχουμε ως νεοέλληνες δυστυχώς ελάχιστες. Παρόλα αυτά από τις διαθέσιμες πηγές που έχω θα προσπαθήσω να σκιαγραφήσω τον ρόλο των μαλάξεων μέσα από αποσπάσματα, είτε αυτός αναφερόταν στην προετοιμασία των αθλητών είτε στην συμβολή του για την αποκατάσταση της υγείας.

Επιδημίαι το πέμπτον 1. «(Διόγκωση κοιλίας – πίεση με το χέρι-ίαση). Στην Ήλιδα η γυναίκα του κηπουρού είχε πυρετό συνεχή. Πίνοντας φάρμακα καθαρτικά, δεν ένοιωσε καμμίαν ανακούφιση. Μέσα στην κοιλία της, απάνω από τον αφαλό, υπήρχε μια σκληρία που υψωνόταν επάνω από το επίπεδο και προκαλούσε σφοδρούς πόνους. Η σκληρία αυτή μαλάχθηκε δυνατά με τα χέρια, αλειμμένα με λάδι. Αργότερα βγήκε αίμα αποκάτω σε μεγάλη ποσότητα. Η γυναίκα αυτή συνήλθε και έζησε.»

Περί Αρθρων 9. «Πρέπει επίσης να κάνει μια εντριβή με τρόπο μαλακό και επίμονό. Ο ιατρός πρέπει να γνωρίζει πολλά πράγματα και, ανάμεσα στα άλλα, να γνωρίζει τρίψεις (μασάζ), μονολότι η λέξη είναι η ίδια, το αποτέλεσμα, ωστόσο, είναι διαφορετικό: με τις τρίψεις, μια άρθρωση πολύ χαλαρή σφίγγει και μια άρθρωση πολύ δύσκαμπτη χαλαρώνεται, αλλά θα καθορίσουμε τους κανόνες των τρίψεων, σε μια άλλη πραγματεία. Ο ώμος που βρίσκεται σε μία τέτοια κατάσταση πρέπει να τρίβεται απαλά και, σε όλες τις άλλες περιπτώσεις, με μαλακό τρόπο. Οι κινήσεις πρέπει να διαβιβάζονται στην άρθρωση όχι με βίαιο τρόπο, αλλά όσο το δυνατόν ανώδυνα. Η ανάταξη γίνεται με τέλειο τρόπο πότε σε μεγαλύτερο και πότε σε μικρότερο χρονικό διάστημα»

H αθλητική προπόνηση των Aρχαίων Eλλήνων «H διαδικασία του αποστλεγγισµού µαρτυρείται επίσης και από σχετικές αγγειογραφίες (Aποξυόµενος Λυσίπου, 4ο π.X. αι. Bατικανό, Aθλητής µε στλεγγίδα, Bιέννη). Aποθεραπευτικά γυµνάσια. Aκολουθούσε το λεγόµενο “θεραπευτικόν γυµνάσιον”, η κυρίως αποθεραπεία, δηλαδή, από τον αλείπτη, ο οποίος και εφάρµοζε ανάλογες τρίψεις µε σκοπό να καταπραΰνει το καταπονηµένο νευρικό σύστηµα του αθλητή. Yπήρχαν πολλών ειδών και ποικιλιών τρίψεις τις οποίες ο Γαληνός περιγράφει µε πολλές λεπτοµέρειες. Γινόντουσαν τρίψεις πολλών ατόµων συγχρόνως, µε αργές και ήρεµες διαλειµµατικές κινήσεις, έτσι ώστε να υπάρχει χρόνος για την αποβολή των περιττωµάτων χωρίς να χάνει τη θερµότητα το σώµα του τριβοµένου (Iππ.-Περ. ∆ιαίτ. 2,65 Γαλ.-Yγ. 3,245,4-8 2,233-239 3,249,40-43 Oρειβ.-Iατρ. Συν. 6,16). Λουτρά» (H αθλητική προπόνηση των Aρχαίων Eλλήνω, ∆ημήτρης Kομητούδης και Θωμάς Γιαννάκης, Toµέας Θεωρητικών Eπιστηµών Tµήµα Eπιστήµης Φυσικής Aγωγής και Aθλητισµού Πανεπιστήµιο Aθηνών)

Οι Μεσημβρινοί του Ιπποκράτη

Περί φύσιος ανθρώπου 11. “Αι παχύταται δε των φλεβών ώδε πεφύκασιν• τέσσαρα ζεύγεά έστιν εν τω σώματι, και έν μεν αυτέων από της κεφαλης όπισθεν δια του αυχένος, έξωθεν επί την ράχιν ένθεν τε και ένθεν παρά τα ισχία αφικνέεται και ες τα σκέλεα, έπειτα διά των κνημέων επί των σφυρών τα έξω και ες τους πόδας διήκει. Δει ουν τας φλεβοτομίας τας επί των αλγημάτων των εν τω νώτω και τοίσιν ισχίοισιν από των ιγνύων ποιέεσθαι και από των σφυρών έξωθεν. Αι δ’ έτεραι φλέβες εκ της κεφαλής παρά τα ούατα διά του αυχένος, αι σφαγίτιδες καλεόμεναι, έσωθεν παρά την ράχιν εκατέρωθεν φέρουσι παρά τας ψόας ες τους όρχιας και ες τους μηρούς, και διά των ιγνύων εκ του έσωθεν μέρεος, έπειτα διά των κνημέων παρά τα σφυρά τα έσωθεν και ες τους πόδας………..”

«Η 11η παράγραφος του «Περί φύσιος ανθρώπου» του Ιπποκράτη μας ανοίγει μια πύλη γνώσης. Το τι και το πόσο, μπορούμε να κατανοήσουμε απ’ αυτήν την νέα κατάσταση ενέργειας που μας τοποθετεί, εξαρτάται από την δικιά μας αναζήτηση. Η πύλη γνώσης μάλιστα που μας ανοίγει λειτουργεί σε πολλαπλά επίπεδα. Κατ’ αρχάς φέρνει σε επικοινωνία της Αρχαία Ελληνική Ιατρική σκέψη με όλο τον κόσμο. Όλοι όσοι ακολουθούν την Παραδοσιακή Κινέζικη Ιατρική σκέψη, ανά τον κόσμο, Δύση και Ανατολή, θα ενδιαφέρονταν να μάθουν για τους Μεσημβρινούς του Ιπποκράτη. Οι πρώτοι και καλύτεροι είναι οι ίδιοι οι Κινέζοι. Κατά δεύτερο λόγο, φέρνει σε επικοινωνία την Αρχαία Ελληνική Ιατρική σκέψη με μας τους ίδιους, τους Έλληνες γιατρούς και θεραπευτές. Ο Ιπποκράτης επιλέγει αυτήν την κρίσιμη στιγμή να εμφανιστεί (όπως άλλωστε συμβαίνει και με πολλούς άλλους προγόνους μας) γιατί η Υγεία στους καιρούς μας είναι κλονισμένη και χρειάζεται η πνοή της Ιπποκρατικής σκέψης για να συνέλθει. Ποιος άλλος θα μπορούσε να θεραπεύσει καλύτερα την Υγιεία από τον ίδιο τον Ιπποκράτη; Κατά τρίτο λόγο, τους θεραπευτές που ασχολούνται ήδη με τον βελονισμό τους υποχρεώνει να διευρύνουν την σκέψη τους, γιατί εκτός από τις παλιές ανοίγει και καινούργιες διαδρομές στο ανθρώπινο σώμα. Δεν αξίζει να πειραματιστούμε, αυτοί που ασκούμε ήδη τον βελονισμό, για την θεραπευτική αποτελεσματικότητα των Μεσημβρινών του Ιπποκράτη; Ως προς το ίδιο το κείμενο οφείλουμε να πούμε ότι η επάρκεια της περιγραφής, η λακωνικότητα και η καθαρότητα των ρηθέντων είναι απαράμιλλη και αντάξια ενός μεγάλου διανοητή και θεραπευτή. Ο Ιπποκράτης γνώριζε και δίδασκε στους μαθητές του μια θεραπευτική τέχνη την οποία ο ίδιος ονομάζει φλεβοτομία. Μπορούμε βάση των αναφερθέντων στοιχείων να υποστηρίξουμε ότι αυτή η θεραπευτική τέχνη ταιριάζει απόλυτα τόσο με την θεωρία όσο και με την πρακτική του βελονισμού. Οι Αρχαίοι Έλληνες γνώριζαν την τέχνη αυτή και την εφάρμοζαν στις θεραπείες τους. Αυτός είναι και ο λόγος που ο κινέζικος σπόρος του βελονισμού στην Ελλάδα βρήκε φιλόξενο περιβάλλον, γονιμοποιήθηκε, βλάστησε και τώρα μέσα από αυτήν την ανακάλυψη ήρθε η ώρα να καρπίσει. Εύχομαι ο νέος σπόρος που θα πέσει πάλι στην γη, η νέα γενιά βελονιστών, να εκπαιδευτεί στην θεραπευτική τέχνη του βελονισμού μέσα από την γνώση και την ενέργεια που μας μεταφέρουν οι πρόγονοι μας.» (Οι Μεσημβρινοί του Ιπποκράτους , Αλέξανδρος Τηλικίδης – Χρήστος Μπουκουβάλας)

ipokratis1

Η περιγραφή του πρώτου ζεύγους Μεσημβρινών ξεκινά ως εξής: «…τέσσαρα ζεύγεα εστίν εν τω σώματι, και εν μεν αυτέων απο της κεφαλής όπισθεν δια του αυχένος, έξωθεν επί την ράχιν ένθεν τε και ένθεν παρά τα ισχία αφικνέεται…». Το πρώτο ζεύγος Μεσημβρινών του Ιπποκράτους ξεκινά «…από της κεφαλής όπισθεν…» και φέρεται «…δια του αυχένος έξωθεν επί την ράχιν ένθεν τε και ένθεν…». Τα στοιχεία τα οποία μας δίδει στις λίγες αυτές γραμμές ο Ιπποκράτης μας επιτρέπουν να υποθέσουμε ότι το πρώτο ζεύγος Μεσημβρινών κινείται από το οπίσθιο μέρος της κεφαλής μέχρι τα ισχία, παράλληλα προς την μέση γραμμή (ένθεν τε και ένθεν) ακολουθώντας ουσιαστικά την πορεία του Κινέζικου Μεσημβρινού TAIYANG.» (Οι Μεσημβρινοί του Ιπποκράτους , Αλέξανδρος Τηλικίδης – Χρήστος Μπουκουβάλας)

ipokratis12

«Η περιγραφή του δεύτερου ζεύγους των Μεσημβρινών ξεκινά με την φράση: «…εκ της κεφαλής παρά τα ούατα δια του αυχένος…». Από την περιγραφή αυτή γίνεται φανερό ότι το δεύτερο ζεύγος Μεσημβρινών του Ιπποκράτη ξεκινά από την κεφαλή. Η επισήμανση «…παρά τα ούατα…» μας υποχρεώνει να υποθέσουμε, λόγω του όρου «…παρά…» και λόγω της καμπυλότητας των αυτιών ότι το ζεύγος αυτό καμπυλώνει γύρω από τα αυτιά. Το κάτωθι χωρίο περιέχεται στο Ιπποκρατικό βιβλίο «περί Γονής» στην 2η παράγραφο: «Οκόσοι δε παρ’ ους τετμημένοι εισίν, ούτοι λαγνεύουσι και αφιάσιν, ολίγον δε και ασθενές και άγονον». Δηλαδή, όσοι έχουν υποστεί τομή παρά των αυτιών, συνουσιάζονται και εκσπερματώνουν, αλλά η εκσπερμάτιση είναι λιγοστή, ασθενής και στείρα. (παρακάτω αναφέρεται ότι ο Μεσημβρινός περνά από τους όρχεις και είναι ο μοναδικός από τους τέσσερις για τον οποίο αναφέρεται άμεσα σύνδεση με τους όρχεις).» (Οι Μεσημβρινοί του Ιπποκράτους , Αλέξανδρος Τηλικίδης – Χρήστος Μπουκουβάλας)

ipokratis3

«Η περιγραφή του τρίτου ζεύγους Μεσημβρινών ξεκινά «…Αι δε τρίται φλέβες εκ των κροτάφων δια του αυχένος υπό τας ωμοπλάτας…». Είναι ξεκάθαρο από την περιγραφή ότι ο Μεσημβρινός ξεκινά από αυτό που ονομάζουμε κροτάφους. Η περιοχή των κροτάφων είναι η περιοχή του κρανίου που βρίσκεται ανάμεσα στα μάτια και στα αυτιά. Θεωρούμε ότ η εκκίνηση του Μεσημβρινού γίνεται στο κέντρο αυτής της περιοχής, στην οποία βρίσκεται το κινητικό σημείο του κροταφίτη μυ ή σύμφωνα με τους Κινέζους το σημείο TAIYANG………» (Οι Μεσημβρινοί του Ιπποκράτους , Αλέξανδρος Τηλικίδης – Χρήστος Μπουκουβάλας)

ipokratis4

«Η περιγραφή του τέταρτου ζεύγους Μεσημβρινών έχει ως εξής: «Αι δε τέταρται από του έμπροσθεν της κεφαλής και των οφθαλμών υπό του αυχένα και τας κληίδας…». Όλοι οι Μεσημβρινοί του Ιπποκράτη ξεκινάνε από το κεφάλι. Από το πρώτο στο τέταρτο ζεύγος υπάρχει μια βαθμιαία μετατόπιση από το οπίσθιο στο πρόσθιο μέρος της κεφαλής. Θα μπορούσαμε λοιπόν να υποθέσουμε ότι το ζεύγος αυτό ξεκινά από την περιοχή του μετώπου «…έμπροσθεν της κεφαλής και των οφθαλμών…», πάνω από τα μάτια. Στην συνέχεια είτε καμπυλώνοντας γύρω από τα μάτια, είτε περνώντας μέσα από τα μάτια ο Μεσημβρινός κατέρχεται διαμέσου της πρόσθιας περιοχής του προσώπου για να περάσει τον λαιμό «…υπό τον αυχένα και τα κληίδας…». Από τα τέσσερα ζεύγη, μόνο σ’ αυτό το τελευταίο ο Ιπποκράτης χρησιμοποιεί την πρόθεση «υπό», ενώ σε όλα τα προηγούμενα χρησιμοποιεί την πρόθεση «δια» του αυχένα.» (Οι Μεσημβρινοί του Ιπποκράτους , Αλέξανδρος Τηλικίδης – Χρήστος Μπουκουβάλας)